Brent petrol 100 dolar psikolojik eşiğini aştığı için akaryakıt piyasaları harekete geçti. EMRA mekanizmasına göre kur ve hammadde maliyeti yansımasıyla motorin pompa fiyatlarında yeni bir artış beklentisi güçleniyor. Tarım ve lojistik maliyetlerini doğrudan etkileyen zam formülü ne anlatıyor?
Gündelik dilde “mazot” olarak anılan ve pompalarda satılan yakıt, teknik literatürde Motorin (Euro Dizel / B7) olarak tanımlanır. Mazot (Fuel Oil), daha yüksek viskoziteli, endüstriyel kettelerde, gemilerde ve bazı termik santrallerde kullanılan bir yakıttır. Yolcu ve ticari araçlarda kullanılan, biyodizel katkılı (B7 standardında) yakıt motorindir. Bu ayrım, özellikle tarımcılara verilen “mavi motorin” (tarım motorini) istisnasında hukuki ve vergisel olarak hayati önem taşır; mavi motorin, tarım makinelerinde kullanım şartıyla ÖTV muafiyeti kapsamında kalırken, yol motorini tam vergiye tabidir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EMRA) şeffaflık ilkesiyle yayımladığı günlük raporlarda pompa fiyatının bileşenlerini şeffaflaştırır. Formülün özeti şöyledir:
Bu toplama Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve EMRA Payı eklenerek nihai satış fiyatı bulunur. 2026 yılı bütçe görüşmelerinde ÖTV oranlarında yapısal değişiklik gündemde olmasa da, reel kur artışı ve Brent seyri tek başına zam tetikleyicisi olabiliyor.
Türkiye’de yol taşımasında yakıt maliyeti, işletme giderlerinin %35-40’ıni oluşturur. Son çeyreklik beklentilerde nakliye şirketleri, zamın faturaya yansıtılması süresinin kısaldığını (eski 3-6 ay, şimdi 1-2 ay) bildiriyor. Tarım tarafında ise mavi motorin kotası ve dağıtım sorunları, çiftçiyi serbest piyasa fiyatlarına (beyaz motorin) itiyor. Bu durum, hasat sonrası gıda enflasyonu üzerinden TÜFE’ye ikinci tur etkisi yaratıyor.
Borsa İstanbul (BIST) vadeli işlem piyasasında (VİOP) Brent ve USD/TRY kombinasyonu ile motorin crack marjları izleniyor. Piyasa aktörleri, yıl sonuna kadar Brent’in 95-105 dolar bandında seyredeceğini, dolar/TL’nin ise reel etkili kur politikası çerçevesinde yönetileceğini ama yatay bir seyir izleyeceğini öngörüyor. Bu senaryo gerçekleşirse, motorin fiyatları nominalde rekor seviyelerde seyredebilir; ancak reel terimde (dolar bazında) 2023-2024 seviyelerine yakın kalabilir.
Resmi fiyat listeleri genellikle gece yarısı (Cumartesi-Pazar veya Pazar-Pazartesi geçişi) dağıtıcı şirketler tarafından EMRA sistemine girilir. Pazar günü piyasa kapalıyken, Cuma kapanışındaki Brent ve kur verileri baz alınır. Eğer Cuma kapanışında Brent 100 dolar üstünde tutunmuş ve kur da 40-41 bandında kalmışsa, dağıtıcılar maliyet artışını yansıtmak için Pazartesi sabahı pompa fiyatlarında 1-2 TL bandında artış sinyali verebilirler. Ancak hükümetin enflasyon 싸움ında (mücadelesinde) akaryakıt fiyatlarını “emniyet kemeri” olarak kullanıp kullanmayacağı (ÖTV erteleme/indirim vb.) siyasi bir karardır; bu da piyasanın en büyük belirsizliği olarak kalıyor.
