Şu an SGK bünyesinde verilen “Bağımlılık/İhtiyaç Sahipliği Ödeneği”, aylık 10 bin ile 15 bin TL arasında değişen nakit transferidir. Hazırlanan taslakta ise paradigm değişimi öngörülüyor: Yeni model, nakit ödemeyi sınırlayıp; evde bakım, günübirlik bakım merkezleri ve kurumsal bakım gibi hizmet satın alma (voucher) mekanizmasına evrilecek. Bu sayede bakım yükümlülüğü nedeniyle iş gücünden ayrılan —çoğunlukla kadın olan— aile üyelerinin yerine profesyonel bakım personeli getirilerek kadın istihdamına katkı hedefleniyor.
Taslağın en kritik kırılma noktası prim ödeme yapısı. Hazine, modelin sürdürülebilirlik için zorunlu sosyal sigorta (Almanya SGB XI modeli) yapısını savunurken; özel sigortacılık lobisi (ÖSAD) ve bazı işveren sendikaları, başlangıçta gönüllü temelli, devlet prim katkılı bir yapı (Japonya Kaigo modeline yakın) öneriyor. Aktüer hesaplamalarına göre GSYH’nın %1,5-2’si seviyesinde bir bakım harcaması (OECD ortalaması) için, zorunlu modelde işçi-işveren payı toplam %1,5-2 civarında bir prim yükü getirebilir. Hazine kaynakları, “İlk etapta 40 yaş üstü sigortalıları kapsayan gönüllü sisteme, 5 yıl içinde zorunluluğa geçiş” senaryosunu en gerçekçi gördüğünü sinyallerdi.
Kim bu sigortadan yararlanacak? Değerlendirme, uluslararası standartlarda Barthel İndeksi (ADL) ve Katz İndeksi kullanılarak, “Günlük Yaşam Aktiviteleri” (yıkanma, giyinme, tuvalet, yeme, hareket) performansına göre yapılacak. 3 dereceye (Hafif, Orta, Ağır Bağımlılık) ayrılacak kişiler, derecelerine göre aylık bakım bütçesi (köçek) alacak. Bu bütçeyle SGK onaylı özel bakım firmalarından, belediye merkezlerinden veya aile bakım danışmanlığı alabilecek. Mevcut bağımlılık ödeneği alıcıları (yaklaşık 1,2 milyon kişi) yeni sisteme kademeli geçirilecek.
Türkiye’de şu an tahmini 200-300 bin bakım personeli açığı var. Taslak, bu boşluğu doldurmak için “Bakım Mesleki Yeterlilik Sertifikası” zorunluluğu getiriyor. Bakanlık, 2027-2028 döneminde İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya ve Adana olmak üzere 6 ilde pilot uygulama başlatmayı planlıyor. Pilot bölgelerde; evde bakım desteği veren ailelere “Bakım İzni” ve SGK prim ödemesi gibi teşvikler test edilecek.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, son hafta yaptığı değerlendirmede, “Yaşlılık sadece bir sağlık meselesi değil, ekonomik bir potansiyeldir. Bakım sigortası, kadınları evin içinden çekip iş gücüne dahil edecek, hanehalkı tasarruflarını koruyacak ve hastane yatak bloku (bed blocking) sorununu çözecektir” ifadelerini kullandı. Bakan, taslağın kamuoyuna açıklanmasının Ekim ayı sonlarına kadar tamamlanacağını belirtti.
Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) ve Özel Sigorta Acentaları Derneği (ÖSAD), devletin teminat verdiği zorunlu tabana paralel, yüksek gelirli kesim için “Özel Bakım Sigortası” poliçeleri geliştirme çalışmalarını hızlandırdı. Sektör temsilcileri, devletin temel bakımı karşıladığı, lüks/ekstra hizmetlerin (özel bakımcı, konforlu bakım evi) özel sigortayla finanse edileceği “Çift Katmanlı Yapı”yı istiyor.
Taslağın Meclis’e gelmesi (Ekim-Kasım 2026), Aile ve Sosyal Politikalar Komisyonu’nda görüşülmesi (Aralık 2026 – Ocak 2027) ve Genel Kurul’dan geçmesi (İlkbahar 2027) takvimine bağlı olarak; ilk prim tahsilatları ve hizmet verme 2028 Ocak‘ta başlayabilir. 2030 hedefleriyle 65+ nüfusunun %15-20’sini kapsayacak ölçeklenme planlanıyor. Bu süreçte “Kum Sandviçi” nesli (40-60 yaş) için en somut değişim, ebeveyn bakım masraflarının hane bütçesinden çıkıp sigorta havuzuna taşınması olacak.
