Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2026 sonbahar dönemi il bazlı sterilizasyon ve aşı programı sahada. Bakanlık hedefleri, belediye kapasiteleri ve TÜRKVET verileriyle şeffaflık sınavına konuldu.
Program, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 2024 yılında yapılan değişikliklerle (özellikle Madde 6 ve geçici maddeler) belediyelere düşen “kendi sınırları içindeki serbest dolaşan hayvanların sterilizasyonu ve aşılaması” yükümlülüğü çerçevesinde şekilleniyor. Bakanlığın Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü (veya 2024 taslağında öngörülen Hayvanları Koruma Genel Müdürlüğü kurulduysa o birim) tarafından illere iletilen 2026 yönergelerinde; kadın köpeklerde ovariohistektomi, erkeklerde orkidiektomi standartları, kuduz aşısının zorunluluğu ve TÜRKVET sistemine anlık veri girişi şartları öne çıkıyor.
Saha uygulamaları il özelliklerine göre üç ana modelde yoğunlaşıyor: Büyükşehir belediyelerinde (İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya vb.) sabit hayvan hastaneleri ve mobil cerrahi üniteler hibrit çalışıyor; orta ölçekli illerde il müdürlükleri koordinatörlüğünde belediye veteriner hekimleri ve sözleşmeli özel veteriner hekimler görev alıyor; küçük ilçelerde ise bölgesel mobil ekipler rotasyon yoluyla mahalle mahalle tarama yapıyor. 2025 yılı deneyimine dayanarak 2026’da “günlük cerrahi hedef/veteriner hekim” katsayısı standartlaştırılmaya çalışıldı ancak veteriner hekimliği açığı (özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da) bu katsayıyı zorluyor.
Kuduz aşısı programı, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve WOAH (eski OIE) standartlarına uygun olarak “bahar-sonbahar” iki dönemli yürütülüyor. Türkiye hâlâ kuduz serbest bölge sayılmadığı için, sonbahar aşılaması (Eylül-Kasım) yıla doğru artan hayvan hareketliliği ve doğum sezonuna karşı kritiktir. Parvo, distemper ve leptospiroz gibi diğer koruyucu aşılar ise belediye bütçelerine ve stok durumuna bağlı olarak ilave edilmeye devam ediyor. Bakanlık kaynaklarına göre 2026 sonbahar hedefi, 2025 yılı gerçeğinin üzerindeki bir artış hedeflenerek tanımlandı; ancak il bazlı kesin rakamlar henüz birleştirilmiş bir portalda yayımlanmadı.
Sterilize edilen her hayvana takılan çip (ISO 11784/11785 standardında) ve TÜRKVET’e işlenen kayıt, programın kalp atımı sayılıyor. 2025 yılı sonu raporlarında bazı illerde “çift kayıt” (aynı hayvana farklı ekipler tarafından çip takılması) ve “kayıp kayıt” (cerrahi sonrası hayvan serbest bırakılırken sistem girişi yapılmaması) oranlarının %10-15 seviyelerinde seyrettiği tespit edildi. 2026 yönergelerinde “cerrahi masasından anlık mobil giriş” zorunluluğu getirildi ancak internet altyapısı zayıf bölgelerde bu uygulama gecikmeler yaşıyor.
2026 merkezi bütçesinden belediyelere aktarılan “Hayvanları Koruma Hizmetleri” payları, yılın ilk çeyreğinde ödenirken; ilave sterilizasyon ihaleleri (özellikle cerrahi malzeme, anestezik, antibiyotik tedariki) bazı illerde yaz ayları ihale iptalleri/yeniden yapılması yüzünden gecikti. Bu durumun sonbahar dönemi operasyonel kapasiteyi nasıl etkileyeceği, il müdürlüklerinin en büyük endişesi arasında.
