Dengue Sıtması Nedir, Nasıl Bulaşır? Belirtileri ve Riskli Gruplar
Aedes sivrisinekleriyle bulaşan viral hastalık Dengue Sıtması’nın belirtileri, şiddetli seyir kriterleri ve Türkiye’deki seyahat riskleri uzman verileriyle açıklandı.
Aedes sivrisinekleriyle bulaşan viral hastalık Dengue Sıtması’nın belirtileri, şiddetli seyir kriterleri ve Türkiye’deki seyahat riskleri uzman verileriyle açıklandı.
Hastalık, Dengue virüsünün (DENV) 1, 2, 3 ve 4 numaralı dört farklı serotipi tarafından olur. Virüs, enfekte bir Aedes aegypti veya Aedes albopictus (Asya kaplumbağa sivrisineği) sivrisineği ısırığıyla insana bulaşır. Bu sivrisinekler gündüz aktiftir ve temiz, durgun su birikintilerinde (çanaklar, lastikler, çöp) ürer. Kişiden kişiye doğrudan bulaşmaz; ancak nadiren kan transfüzyonu, organ nakli veya gebelik sırasında anne-bebek yönünde dikey geçiş olabilir.
Enfeksiyonun %80’i asemptomatik veya hafif geçer. Belirtili olgularda sivrisineği ısırığından 4-10 gün sonra (ortalama 5-7 gün) ani başlangıçlı yüksek ateş (40°C’ye kadar), şiddetli baş ağrısı, gözlerin arkasında ağrı, kas ve eklem ağrıları (bu nedenle “kırık kemik ateşi” olarak da anılır), bulantı, kusma, şiddetli yorgunluk ve vücutta döküntü görülebilir. Bu dönem genellikle 2-7 gün sürer.
Ateş düştüğünde (genellikle 3-7. gün) hastanın büyük bir kısmı iyileşir ancak bir kısmında plazma sızıntısı, sıvı birikimi, solunum zorluğu, şiddetli karın ağrısı, kanama (burun, diş eti, idrar, dışkı) ve organ yetmezliği gibi yaşamı tehdit eden Şiddetli Dengue tablosu gelişebilir. WHO kriterlerine göre şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma, klinik sıvı birikimi, mukozal kanama ve karaciğer büyümesi “uyarı belirtileri” sayılır. Bu bulgulardan biri라도 varsa acil hastane başvurusu ve yoğun izlem gereklidir.
Teşhis, hastalığın erken döneminde (ilk 5 gün) NS1 antijen testi veya PCR ile, sonraki dönemde IgM/IgG antikor testleriyle konulur. Spesifik antiviral ilaç yoktur. Tedavi tamamen destekleyicidir: Sıvı takviyesi (oral veya IV), ateş ve ağrı kontrolünde parasetamol kullanımı önerilir. Asitilasetik asit (aspirin), ibuprofen ve diğer NSAİİ’ler trombositopeni ve kanama riski artırdığı için kesinlikle yasaktır. Trombosit sayısı 10.000-20.000/mm³ altına düşerse veya aktif kanama varsa trombosit transfüzyonu uygulanabilir.
Dört serotip de hayat boyu o serotip için bağışıklık verir ancak çapraz bağışıklık geçicidir. Farklı bir serotiple ikinci enfeksiyon, antikor bağımlı geliştirme (ADE) mekanizmasıyla şiddetli hastalık riskini artırır. Dünyada onaylı iki aşı bulunur: Dengvaxia (CYD-TDV) sadece daha önce enfekte olmuş bireylere; Qdenga (TAK-003) ise 4 yaş üstü, önceki enfeksiyon durumu bakılmaksızın uygulanabilir. Türkiye’de rutin aşı takviminde yer almaz; seyahat hekimi değerlendirmesiyle riskli bölgeler gideceklerde değerlendirilebilir.
Türkiye’de vektör sivrisineği türleri (özellikle Aedes albopictus) Karadeniz, Marmara ve Ege kıyılarında tespit edilmektedir. Sağlık Bakanlığı verilerine göre yıllık rapor edilen olgular neredeyse tamamen seyahatle ilgili “ithal olgulardır”. Yerel (otokton) bulaşma henüz raporlanmamış olsa da vektör varlığı ve iklim ısınması riski taşıyor. Korunmanın tek yolu sivrisinek ısırığından kaçınmaktır: DEET, pikaridin veya IR3535 içeren repeller kullanmak, uzun kollu kıyafet giymek, pencere tülü ve sinek ilaçlı örümcek ağı kullanmak, çevrelerdeki durgun su kaynaklarını ortadan kaldırmak (larvasit uygulamaları).
