Brent ve doların çift baskısıyla pompa fiyatları zirvede, ABD’de tarihî seviyelere dayanırken Türkiye’de istasyon işletmecileri karlılık kriziyle boğuşuyor; Antalya ve Arnavutköy’deki ölümler sektörün güvenlik boyutunu da alevlendiriyor.
Amerika Birleşik Devletleri Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verileri ve AAA’nın günlük takipleri, batı kıyısı rafinerilerindeki planlı ve plansız bakımların, stokların beş yılın en düşük seviyesine çekilmesine neden olduğunu gösteriyor. Kaliforniya’da normal benzin pompa fiyatları galon başına 6 doları aşarak, enflasyona göre ayarlanmış bile olsa 2008 krizini ve 2022 şokunu geride bıraktı. Bu tablo, OPEC+’nın arz yönetimi kararlılığıyla birleşince Brent ham petrolü 95 dolar/varil psikolojik eşiğine iterken, Türkiye için “ithal maliyeti” hesaplamasını zorlaştırıyor.
İçeride EPDK’nın haftalık fiyatlandırma formülünde, Brent’in dolar cinsinden artışı kadar etkili olan ikinci değişken Dolar/TL kuru. Döviz piyasalarının 41-42 bandında seyrederken, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) matrahlarının yeniden hesaplanması ve dağıtıcı/istasyon marjlarının sabit tutulması (veya enflasyona endeksli sınırlı artırılması), işletmecilerin “gerçek kar”ını eritmeye devam ediyor. Piyasa kaynakları, son rafiyat güncellemesinin benzin ve dizelde litre başına 1-1.5 TL bandında artış getirdiğini, LPG’de ise hafif bir gerileme veya istikrar kaydedildiğini aktarıyor. Ancak bu rakamlar, pompaya yansıyan nihai fiyatta bayi marjı ve kira/gider kalemleriyle birlikte tüketici için çok daha ağır basıyor.
Türkiye Petrol Bayileri Derneği (TPBD) ve bağımsız işletmeci gruplarından gelen sesler, son 12 ayda en az 500’in üzerinde istasyonun kira ve personel giderlerini karşılayamayarak teslim aldığını veya satışa çıkardığını gösteriyor. Marjın litre başına net 1-1.5 TL civarında kalması (vergiler hariç), elektrikli araç (EV) şarj istasyonlarının yaygınlaşmasıyla benzin/dizel talepteki yapısal kırılma ve nakit akışı sorunlarıyla birleşince, “istasyon işletmeciliği artık karlı bir iş modeli değil” tespiti giderek yaygınlaşıyor. Antalya’da bir istasyon ofisinde işletmecinin ölü bulunması olayı, polis incelemesinde “şüpheli ölüm” olarak değerlendirilirken, meslektaşlar bu trajedinin arkasında “borç çöküşü ve psikolojik yorulma” olasılığını da gündeme getiriyor.
Fiyat tartışmalarının arka planında, iş güvenliği ve şiddet olayları da yükseliyor. Arnavutköy’de akaryakıt servis şoförünün, meslektaşını para/yükümlülük kavgası sonucu öldürmesi, sektördeki “geçici personel”, “sözleşmesiz çalışma” ve “aşırı çalışma saati” sorunlarının tetiklediği bir kaza mı, yoksa bireysel bir cinayet mi sorgulanıyor. Savcılık tutanağında “kasten öldürme” suçu işlendiği yönünde karar verilirken, sendikalar bu olayın işçi sağlığı ve güvenliği (İSG) denetimlerinin zayıflığına işaret ettiğini belirtiyor. Paralel olarak, İhlas Haber Ajansı kameralarına yansıyan bir tanker kazasında, kapalı alana (tank içi) giren iki işçinin zehirlilik gazı (H2S/CO) maruziyetiyle bayılması ve itfaiye ekiplerinin son dakikada kurtarması, “giriş izin sistemi” ve “gaz ölçüm cihazı” zorunluluğunun ihmal edildiğini kanıtlıyor.
Sosyal medyada ve anketlerde “artık kontak çevirmeye korkuyorum” cümlesi, sadece bir abartı değil, davranış değişikliğinin işareti. TÜİK verilerine göre ilk çeyrekte özel araç kilometre başına maliyet, asgari ücretin yüzde 15-20’sine tekabül ediyor. Bu durum; ikinci el araç fiyatlarının düşüşüne, LPG ve CNG (sıkıştırılmış doğalgaz) araç arz talep dengesini bozarak, hibrit/EV geçişini hızlandırıyor. Ancak şarj altyapısındaki boşluklar ve ikinci el EV piyasasının olgunlaşmaması, bu geçişin “acılı” olmasına neden oluyor.
Pazartesi (7 Eylül) açılışında pompa fiyatlarının seyri, bu hafta sonu OPEC+’nın üretim politikası sinyalleri ve Salı günü açıklanacak TÜİK Ağustos TÜFE verisiyle şekillenecek. Eğer enflasyon beklentileri 40-45 bandında kalırsa, Hazine ve Maliye Bakanlığı ÖTV matrahını erteleme/yükseltme kararı alabilir; bu da Ekim ayının başında yeni bir zam dalgasını tetikler. Piyasa analistleri, “Brent 90 dolar altına inmedikçe, pompa fiyatlarındaki aşağı yönlü düzeltme ihtimali zayıf” diyor. Kısacası; hem küresel arz darboğazı, hem kur/vergi dinamikleri hem de sektör içi krizler, akaryakıtın önümüzdeki aylarda gündemin en sıcak kalacağı sinyalini veriyor.
