Kazan BRICS zirvesi ve Bakü-Türkmenbaşı hattındaki yeni lojistik hamleler, Çin-Avrupa güzergahının stratejik alternatifi Orta Koridor’u ile Kuzey-Güney Koridoru entegrasyonunu hızlandırarak bölgesel ticaret haritasını değiştiriyor.
Rusya’nın BRICS dönem başkanlığı kapsamında Kazan’da toplanan liderler, Kuzey-Güney Uluslararası Taşımacılık Koridoru (KUİTK) ile Orta Koridor’un Baku-Aktau/Türkmenbaşı hattında kesişim noktalarının operasyonel hale getirilmesi üzerinde uzlaştı. Bu bağlamda Rusya’nın “Kuzey-Güney” koridorunu İran ve Hindistan’a kadar uzatma vizyonu, Orta Koridor’un Kaspian Denizi batı kıyısındaki liman altyapısı (Alat, Türkmenbaşı, Aktau) ile doğrudan beslenmesi anlamına geliyor. Sektör temsilcilerine göre bu entegrasyon, Çin’den Avrupa’ya demiryolu sevk süresini mevcut 18-22 günden 12-14 güne indirebilecek potansiyel taşıyor.
Azerbaycan, bu entegrasyonda operasyonel köprü görevi üstleniyor. Bakü merkezli lojistik aktörler arasında öne çıkan Profi Transport LLC gibi şirketlerin, Bakü’den Türkmenbaşı ve Aktau limanlarına düzenlediği ro-ro (roll-on/roll-off) seferleri ve konteyner blok trenleri, Kaspian Denizi geçiş süresini 18 saatten 12 saatin altına çekmeyi hedefliyor. Alat Uluslararası Deniz Ticaret Limanı’ndaki yeni konteyner terminalinin tam kapasiteye ulaşması ve gümrük işlemlerinin “tek pencere” sistemine taşınması, geçiş maliyetlerindeki düşüşün ana dinamikleri olarak öne sürülüyor. Resmi veriler yılın ilk yarısında Orta Koridor hacminin geçen yıla göre iki basamaklı büyüdüğünü, konteyner taşımacılığının ise rekor seviyelere ulaştığını gösteriyor.
Türkmenistan tarafında Türkmenbaşı Uluslararası Deniz Limanı’nın modernizasyonu ve “Türkmenistanyň Daşary ykdysady döwlet banky” (Dış Ekonomik İlişkiler Devlet Bankı) aracılığıyla sağlanan proje finansmanı, altyapı yatırımlarının kaynağını oluşturuyor. Resmi portalların duyurduğu bilgilere göre liman yönetimi, konteyner terminalleri için akıllı liman (smart port) yazılımlarına geçişi tamamladı; bu sayede gemi planlama, yük boşaltma ve vagon/kamyon aktarımı süreleri optimize ediliyor. Ayrıca e-TIR (Elektronik Uluslararası Yol Taşımacılığı) sisteminin ülke geneline yayılması, geçiş belgelerinin kağıtsız hale getirilmesini sağlayarak koridorun dijital kemerini güçlendiriyor.
İvmenin sürdürülebilirliği için çözülmesi gereken kritik düğümler hala mevcut: Kaspian Denizi’nde ro-ro gemisi filosundaki yetersizlik, sezonluk hava koşullarına bağlı sefer iptalleri ve Türkiye-Georgya-Azerbaycan demiryolu hattındaki (BTK) kapasite darboğazı. Sektör uzmanları, BTK hattının çift ray ve elektrikli hale getirilmesi projelerinin hızlandırılmazsa, artan konteyner hacmi demiryolu aksaklığına takılacağını vurguluyor. BRICS finans kurumları (Yeni Kalkınma Bankası vb.) bu altyapı projeleri için alternatif finansman kanalları sunuyor; Ankara ve Bakü arası teknik komisyon toplantılarının sıklığının artması, bu finansmanların kilitleme aşamasına geldiğinin işaretleri arasında sayılıyor.
Özetle; Kazan zirvesi politik iradeyi, Alat ve Türkmenbaşı limanları operasyonel altyapıyı, dijital gümrük sistemleri ise operasyonel hızı sağlıyor. Bu üçlüden hangisi kırılırsa koridorun rekabet gücü doğrudan etkileniyor; bu nedenle önümüzdeki dönemde “fiziksel altyapı”dan “dijital ve finansal altyapıya” odaklanma beklentisi ağır basıyor.
